Lập trình Python từ A tới Z cho người mới bắt đầu

Lập trình Python từ A tới Z cho người mới bắt đầu

Trong bài này chúng ta sẽ cùng xây dựng lộ trình học lập trình Python từ A tới Z, đi từ cài đặt, cú pháp cơ bản tới các thư viện xử lý dữ liệu và tự tay làm vài game nhỏ. Đây cũng là bài tổng hợp toàn bộ Serie Python trên blog, các bạn lưu lại để học theo đúng thứ tự nhé.

Nếu bạn đang học lập trình nhúng, đừng vội lướt qua. Python không chạy thay C trên vi điều khiển, nhưng nó là “con dao đa năng” giúp bạn làm việc với vi điều khiển nhanh hơn rất nhiều. Mình sẽ nói rõ hơn ở phần dưới.

Lộ trình lập trình Python từ A tới Z

Python là gì?

Python là một ngôn ngữ lập trình bậc cao, được Guido van Rossum công bố lần đầu năm 1991. Với CPython phổ biến trên máy tính, mã nguồn thường được biên dịch sang bytecode rồi thực thi bởi máy ảo; các bạn không phải tự build một file thực thi riêng trước mỗi lần chạy như quy trình C thông thường.

Điểm nổi bật nhất của Python là cú pháp rất gọn, đọc gần giống tiếng Anh. Cùng một bài toán, code Python thường ngắn hơn C vài lần.

Lấy một ví dụ cho dễ hình dung. Lập trình C giống như lái xe số sàn: bạn tự côn, tự sang số, kiểm soát được mọi thứ nhưng phải học lâu. Python giống xe số tự động: đạp ga là chạy, đi phố rất nhàn, đổi lại bạn không can thiệp sâu được vào hộp số.

Chi tiết hơn về lịch sử và đặc điểm của ngôn ngữ này, các bạn đọc bài Python là gì? Tại sao được ví là ngôn ngữ số 1 hiện nay nhé.

Tại sao dân lập trình nhúng nên học Python?

Nhiều bạn học nhúng hỏi mình: “Em code C cho STM32, ESP32 là đủ rồi, học Python làm gì?”. Câu trả lời là Python giúp bạn làm những việc xung quanh con chip nhanh hơn rất nhiều.

  • Viết tool trên máy tính: đọc dữ liệu UART gửi lên từ vi điều khiển, lưu ra file, vẽ đồ thị cảm biến theo thời gian thực.
  • Tự động hóa việc test: viết script gửi lệnh xuống board, kiểm tra phản hồi, chạy lặp lại hàng trăm lần thay vì ngồi bấm tay.
  • Công cụ build của hãng: idf.py của ESP-IDF, PlatformIO, BitBake của Yocto đều viết bằng Python. Biết Python thì đọc lỗi build dễ hơn hẳn.
  • Máy tính nhúng: trên Raspberry Pi hay các board chạy Linux, Python là ngôn ngữ được dùng nhiều nhất để làm ứng dụng.
  • Xử lý dữ liệu và AI: dữ liệu cảm biến thu về muốn phân tích, huấn luyện mô hình thì gần như chắc chắn dùng Python.

Ngoài ra Python cũng là ngôn ngữ rất tốt cho người mới bắt đầu, vì các bạn tập trung được vào tư duy giải bài toán, không bị vướng vào con trỏ hay quản lý bộ nhớ ngay từ đầu.

Lưu ý: CPython trên máy tính và MicroPython trên vi điều khiển là hai môi trường khác nhau. MicroPython chỉ hỗ trợ những board và thư viện phù hợp; hãy kiểm tra firmware cho đúng chip. Python rất tiện để làm tool và thử ý tưởng, còn C/C++ vẫn cần khi bài toán đòi hỏi kiểm soát tài nguyên hoặc thời gian thực chặt chẽ.

Python và C khác nhau như thế nào?

Với các bạn đã học qua Lập trình C, bảng dưới đây giúp các bạn chuyển sang Python nhanh hơn:

Tiêu chí C Python
Cách chạy Biên dịch ra file chạy Chạy qua trình thông dịch / máy ảo
Khai báo kiểu biến Bắt buộc (int a = 5;) Không cần (a = 5)
Xác định khối lệnh Dấu ngoặc nhọn { } Thụt lề (indent)
Quản lý bộ nhớ Tự cấp phát, tự giải phóng Tự động (garbage collector)
Tốc độ Rất nhanh Chậm hơn nhiều lần
Ứng dụng chính Vi điều khiển, driver, hệ điều hành Tool, tự động hóa, dữ liệu, AI, web

Nhìn bảng là các bạn thấy hai ngôn ngữ bổ sung cho nhau chứ không thay thế nhau, đúng không nào.

Phương pháp học lập trình Python hiệu quả

Gõ lại code, đừng copy

Mỗi ví dụ trong serie các bạn hãy tự gõ lại, chạy thử, rồi sửa một vài chỗ xem kết quả thay đổi thế nào. Python có chế độ gõ lệnh trực tiếp (REPL), gõ dòng nào chạy dòng đó, rất tiện để thử nhanh.

Lưu ý: Python dùng thụt lề để xác định khối lệnh. Nếu trộn lẫn phím Tab và dấu cách trong cùng một file sẽ bị báo lỗi IndentationError dù nhìn bằng mắt thấy thẳng hàng. Các bạn cấu hình editor tự đổi Tab thành 4 dấu cách ngay từ đầu nhé.

Học tới đâu làm project nhỏ tới đó

Học xong vòng lặp thì viết chương trình đoán số. Học xong đọc ghi file thì viết tool lưu log. Học xong Matplotlib thì vẽ đồ thị nhiệt độ từ file log đó.

Kiến thức chỉ thực sự là của mình khi các bạn dùng nó để giải một bài toán cụ thể.

Đọc thông báo lỗi

Python báo lỗi rất rõ ràng: lỗi gì, ở file nào, dòng nào. Nhiều bạn mới học thấy chữ đỏ là hoảng, copy cả đoạn đi hỏi. Hãy đọc dòng cuối cùng trước, 80% trường hợp nó đã nói luôn nguyên nhân rồi.

Lộ trình học lập trình Python từ A tới Z

Serie được chia thành 4 phần, các bạn đi lần lượt từ trên xuống nhé.

Phần 1: Python cơ bản

Bài 1: Python là gì? Tại sao được ví là ngôn ngữ số 1 hiện nay

Bài 2: Cách cài đặt Python để học lập trình trên Windows

Bài 3: Các cú pháp Python cơ bản

Bài 4: Khai báo biến và hằng trong Python

Bài 5: Các toán tử trong Python

Bài 6: Lệnh điều kiện trong Python (If, Else)

Bài 7: Vòng lặp trong Python (For, While)

Bài 8: Khai báo hàm trong Python

Bài 9: Sử dụng Module trong Python

Bài 10: Cách đọc và ghi file trong Python

Bài 11: List, Tuple và Dictionary trong Python

Bài 12: Lập trình hướng đối tượng với Class trong Python

Bài 13: Xử lý ngoại lệ với Try, Except trong Python

Phần 2: Thư viện xử lý dữ liệu

Đây là các thư viện “quốc dân” khi làm việc với dữ liệu. Dữ liệu cảm biến các bạn thu về từ vi điều khiển cũng xử lý bằng chính các thư viện này.

Bài 14: Tổng quan về thư viện Numpy trong Python

Bài 15: Giới thiệu về thư viện Pandas trong Python

Bài 16: Tổng quan thư viện Matplotlib trong Python

Bài 17: Giới thiệu thư viện Scikit-Learn trong Python

Phần 3: Làm game với Python

Phần này để các bạn tổng hợp lại toàn bộ kiến thức đã học bằng 2 game quen thuộc.

Bài 18: Lập trình game Rắn săn mồi với Python

Bài 19: Lập trình game Flappy Bird với Python

Phần 4: Python cho lập trình nhúng

Phần này kết nối Python với các board các bạn đang học trong Serie Lập trình ESP32 từ A tới Z và Lập trình STM32 từ A tới Z.

Bài 20: Đọc dữ liệu UART từ vi điều khiển với thư viện PySerial

Bài 21: Vẽ đồ thị dữ liệu cảm biến theo thời gian thực với Matplotlib

Bài 22: Viết script tự động test firmware qua cổng Serial

Bài 23: Lập trình MicroPython trên ESP32

Tài liệu học lập trình Python

Ngoài các bài trong serie, tài liệu chuẩn nhất vẫn là Python Tutorial trên trang chủ python.org. Tài liệu viết bằng tiếng Anh nhưng rất dễ đọc, ví dụ ngắn gọn.

Khi cần tra một hàm cụ thể, các bạn tìm trong Python Standard Library. Tập thói quen đọc tài liệu gốc ngay từ bây giờ, sau này đọc datasheet hay reference manual cũng sẽ nhẹ nhàng hơn nhiều.

Kết

Lập trình Python là kỹ năng rất đáng đầu tư, kể cả với dân lập trình nhúng. Biết Python, các bạn tự viết được tool đọc log, test tự động, xử lý dữ liệu cảm biến mà không phải chờ ai làm hộ.

Lời khuyên của mình là học chắc Phần 1 trước, sau đó chọn hướng đi tiếp theo nhu cầu: dữ liệu thì sang Phần 2, nhúng thì theo dõi Phần 4. Nếu bạn đang phân vân nên học gì tiếp theo, hãy đọc thêm bài Lộ trình học lập trình nhúng từ A tới Z.

Nếu thấy bài viết có ích, hãy chia sẻ cho bạn bè cùng học nhé. Đừng quên tham gia nhóm Nghiện lập trình để cùng trao đổi và kết nối!

Rate this post

Để lại một bình luận

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *